Produkcja roślinna w Polsce. Czy można zwiększyć jej opłacalność?

Published: 2021-10-21 / Updated: 2026-02-02

Podniesienie odczynu gleby a opłacalność produkcji roślinnej

Przy obecnych, dynamicznie rosnących cenach nawozów mineralnych coraz większego znaczenia nabiera racjonalne planowanie nawożenia roślin uprawnych. Od wielu lat badania z zakresu agronomii wskazują na istotny wpływ odczynu gleby oraz jonów wapnia na stopień wykorzystania przez rośliny pierwiastków mineralnych zawartych zarówno w nawozach, jak i zgromadzonych w glebie (Hałubowicz-Kliza 2006, Grzebisz 2016).

Badania wykazały, że prawidłowo wykonany zabieg wapnowania prowadzi do podniesienia odczynu gleby, a tym samym do wyraźnego wzrostu efektywności nawożenia (Ryc. 1). Podniesienie pH gleby z poziomu 4,5 do 6,0 powoduje ponad dwukrotny wzrost efektywności azotu, fosforu i potasu (Hałubowicz-Kliza 2006).

Odczyn gleby a wykorzystanie nawozów NPK

W przypadku upraw prowadzonych na glebach o uregulowanym odczynie możliwe jest częściowe ograniczenie dawek nawozów NPK bez ryzyka spadku plonowania, szczególnie na glebach o co najmniej średniej zasobności. Ma to istotne znaczenie ekonomiczne przy wysokich kosztach nawożenia mineralnego.

W odniesieniu do fosforu poprawa odczynu gleby z kwaśnego do lekko kwaśnego lub obojętnego sprzyja jego przechodzeniu z form uwstecznionych w formy przyswajalne. W efekcie zwiększa się ilość fosforu bezpośrednio dostępnego dla roślin uprawnych.

Znaczenie analiz gleby w planowaniu nawożenia

Wapno nie zastąpi jednak wszystkich niezbędnych dla roślin pierwiastków. Dlatego całkowita rezygnacja z nawożenia mineralnego nie jest możliwa. Dobór dawek poszczególnych pierwiastków powinien być każdorazowo oparty na wynikach analiz chemicznych próbek glebowych, które powinny być wykonywane przez akredytowane stacje badawcze, takie jak Okręgowe Stacje Chemiczno-Rolnicze lub laboratoria prywatne.

Dysponując wynikami analiz gleby, możliwe jest precyzyjne określenie wielkości dawki nawozowej niezbędnej do uzyskania założonego plonu. Jak wykazała Hałubowicz-Kliza (2006), na wielkość tej dawki istotny wpływ ma odczyn gleby (Tab. 1).

Wpływ pH gleby na plon względny roślin

Plon względny roślin wrażliwych na zakwaszenie gleby przy pH 5,0 może wahać się od 2 proc. w przypadku buraka cukrowego do 73 proc. w przypadku rzepaku ozimego. Podniesienie odczynu gleby do poziomu 5,7 powoduje wyraźny wzrost plonu względnego, co potwierdzają dane zestawione w tabeli (Hałubowicz-Kliza 2006).

Dobrze zaplanowana produkcja roślinna – jakie wapno stosować?

Podniesienie odczynu gleby do poziomu sprzyjającego efektywnemu nawożeniu jest możliwe dzięki zastosowaniu 0,5 t granulowanego Polcalc III Generation®. Potwierdzają to badania własne przeprowadzone przez Polcalc w Stacji Badawczej WRiB UTP w Mochełku.

Zastosowanie 1 tony nawozu Polcalc III Generacji® spowodowało wzrost odczynu gleby o 1 jednostkę pH. Tak wyraźna zmiana wynika z bardzo wysokiej reaktywności nawozu, która wynosi 100 proc.

Wpływ szybkiej regulacji pH na opłacalność upraw

Szybki wzrost odczynu gleby po zastosowaniu wapna Polcalc III Generacji® ma istotne znaczenie dla opłacalności upraw roślin wrażliwych na zakwaszenie gleby. Do tej grupy zaliczają się między innymi:

• pszenica ozima,
• rzepak ozimy,
• kukurydza.

Dla wymienionych gatunków przeprowadzono obliczenia opłacalności uprawy przy zróżnicowanym odczynie gleby. W analizach uwzględniono:

• średnie ceny rynkowe pierwiastków NPK,
• ceny skupu ziarna i nasion rzepaku (aktualne na dzień 12.10.2021 r.),
• wyniki badań Hałubowicz-Kliza (2006) przedstawione w tab. 1,
• koszt zakupu 1 tony wapna Polcalc III Generacji®, zastosowanego w celu zmiany odczynu gleby.

Jaka jest przybliżona opłacalność produkcji roślinnej w Polsce?

Wyniki przeprowadzonych symulacji opłacalności produkcji roślinnej zostały przedstawione w formie wykresów (Ryc. 1-6). Analizy wykonano dla wybranych gatunków roślin uprawnych, uwzględniając zróżnicowany końcowy odczyn gleby uzyskany po zastosowaniu 1 tony granulowanego wapna Polcalc III Generacji®.

W przypadku pszenicy ozimej zastosowanie 1 tony wapna Polcalc III Generacji® pozwoliło uzyskać zysk w przedziale od 100 do 1800 zł z 1 ha, w zależności od końcowej wartości pH gleby (Ryc. 2).

Najszerszy zakres potencjalnego zysku odnotowano w przypadku kukurydzy, dla której prognozowany wzrost opłacalności wyniósł od 1200 do 2900 zł/ha (Ryc. 6).

Przedstawione wartości mają charakter szacunkowy i mieszczą się w szerokich zakresach, co wynika bezpośrednio z różnic w końcowym odczynie gleby uzyskanym po zastosowaniu wapna. Mimo tego analizy jednoznacznie wskazują, że regulacja pH gleby stanowi istotny czynnik wpływający na opłacalność produkcji roślinnej.

Dlaczego wapnowanie gleb jest obecnie najlepszym rozwiązaniem?

Przedstawione symulacje opłacalności produkcji roślinnej mają charakter wyłącznie doradczy. Ceny nawozów mineralnych oraz paliw niezbędnych do ich aplikacji zmieniają się bardzo dynamicznie, dlatego zaprezentowane wartości należy traktować poglądowo. W praktyce mogą one różnić się od aktualnej sytuacji rynkowej.

Na szczególną uwagę zasługują jednak wykresy obrazujące wpływ wapnowania na wzrost plonowania. Wyraźnie pokazują one, że regulacja odczynu gleby prowadzi do poprawy ogólnego stanu roślin, ich kondycji oraz odporności. Zdrowe rośliny lepiej wykorzystują dostępne składniki pokarmowe, co bezpośrednio przekłada się na wyższe i stabilniejsze plony.

Nie jest tajemnicą, że przy uregulowanym odczynie gleby nawozy mineralne są znacznie lepiej przyswajane. Dzięki temu możliwe jest pełniejsze wykorzystanie ich potencjału, a w konsekwencji optymalizacja dawek nawożenia niezbędnych do uzyskania satysfakcjonujących efektów produkcyjnych. W obecnych realiach rynkowych wapnowanie gleb stanowi więc jedno z najbardziej racjonalnych działań zwiększających opłacalność produkcji roślinnej.

FAQ – opłacalność produkcji roślinnej a wapnowanie