Wpływ uziarnienia surowca na wskaźniki jakościowe wapna nawozowego

Cechy skutecznego nawozu wapniowego

Wapnowanie jest jednym z najważniejszych zabiegów agrotechnicznych, który warunkuje uzyskanie dobrych plonów. O skuteczności tego zabiegu decyduje nie tylko pochodzenie surowca, ale również jego forma oraz właściwości fizykochemiczne. Efektywność wapnowania zależy przede wszystkim od jakości i rodzaju zastosowanego wapna nawozowego.

Najbardziej efektywne są nawozy wapniowe tlenkowe, które najszybciej rozpuszczają się w roztworze glebowym. W dalszej kolejności pod względem skuteczności znajdują się wapna węglanowe oraz dolomity. Podstawowym surowcem do produkcji nawozów wapniowych są złoża wapieni i dolomitów, zawierające głównie węglan wapnia o zróżnicowanej strukturze krystalograficznej, zależnej od wieku geologicznego złoża.

Najmłodsze złoża stanowi amorficzny węglan wapnia, czyli kreda. Natomiast złoża najstarsze zawierają przede wszystkim grubokrystaliczny kalcyt.

Wiek geologiczny surowca a reaktywność wapna

Aktywność chemiczna, określana jako reaktywność nawozu wapniowego, jest ściśle związana z wiekiem geologicznym surowca. Waha się ona od kilkunastu proc. w przypadku wapieni i dolomitów z okresu prekambryjskiego do nawet 100 proc. dla miękkich skał pochodzących z okresu kredy.

Wysoką reaktywnością charakteryzują się również granulowane nawozy wapniowe Polcalc, które wytwarzane są z wysokiej jakości surowców wapiennych pochodzących z okresu późnojurajskiego, niewiele starszych od kredy.

Znaczenie stopnia rozdrobnienia surowca

Skały pochodzące ze starszych formacji geologicznych są zazwyczaj twardsze i wymagają intensywnego rozdrobnienia w celu uzyskania odpowiedniej reaktywności. Reaktywność nawozu wapniowego, która jest miarą szybkości jego reakcji z glebą, wyrażana jest w procentach w odniesieniu do aktywności świeżo strąconego węglanu wapnia, dla którego przyjęto wartość 100 proc.

Wskaźnik ten jest ściśle powiązany ze stopniem rozdrobnienia surowca i wzrasta wraz ze zmniejszaniem wielkości cząstek.

Jak działają nawozy granulowane Polcalc?

Nawozy Polcalc, w tym Polcalc III Generacji® oraz Polcalc Magnez Plus, charakteryzują się stuprocentową rozpuszczalnością i reaktywnością. Wynika to z zastosowania ekstremalnie rozdrobnionych mączek wapniowych oraz wapniowo-magnezowych, które stanowią surowiec do ich produkcji.

Wielkość pojedynczych ziarn mączki mieści się w zakresie od 0,001 do 0,1 mm, przy czym około 50 proc. cząsteczek osiąga wielkość 0,02 mm (Ryc. 2., Fot. 1). Tak drobne uziarnienie surowca decyduje o bardzo szybkim przebiegu reakcji zobojętniania gleby.

Stopień rozdrobnienia a reaktywność wapna nawozowego

Jak wykazano, stopień rozdrobnienia surowca ma bezpośredni wpływ na wzrost reaktywności nawozu wapniowego. Potwierdzają to obserwacje przedstawione przez Boguszewskiego (1980), który wykazał, że wraz ze wzrostem stopnia rozdrobnienia frakcji wapna zwiększa się jego reaktywność chemiczna.

Na przykładzie gliny lekkiej wykazano, że po 18 miesiącach od wapnowania wyższa reaktywność chemiczna drobniejszych frakcji wapna bezpośrednio przekłada się na możliwość znacznego zmniejszenia efektywnej dawki nawozu.

Warto również zauważyć, że lepsze efekty osiąga się przy wapnowaniu zimowym, ponieważ wapno nie wchłania wody w takim stopniu jak w okresie wiosennym. Dzięki temu gleba nie ulega przesuszeniu, a rośliny mogą szybciej kiełkować i rozwijać się.

Ryc. 2. Wpływ rozdrobnienia ziarn surowca użytego do produkcji nawozu wapniowego i wapniowo-magnezowego na szybkość reakcji zmiany pH gleby

Fot. 1. Wygląd surowca użytego przez Polcalc do produkcji granulowanych nawozów wapniowych pod mikroskopem elektronowym

Wielkość frakcji a efektywna dawka nawozu

Boguszewski (1980) podaje, że zastosowanie wapna magnezowego (dolomitu) o średnicy frakcji poniżej 0,4 mm w dawce 7,5 t CaCO₃∙ha⁻¹ dawało niemal identyczny efekt jak zastosowanie 12,5 t CaCO₃∙ha⁻¹ wapna magnezowego o średnicy frakcji 0,4-0,8 mm.

Z kolei użycie 25 t CaCO₃∙ha⁻¹ wapna magnezowego o średnicy frakcji powyżej 2,4 mm okazało się nieefektywne (Ryc. 1). Oznacza to, że reaktywność chemiczna jest kluczowym, choć nie jedynym, wskaźnikiem decydującym o wielkości efektywnej dawki nawozowej.

Siła zobojętniania jako drugi kluczowy parametr

Drugim istotnym parametrem, który wpływa na skuteczność nawozu wapniowego jest siła zobojętniania (ogólna alkaliczność), czyli zdolność jednostki masy nawozu do neutralizacji określonej ilości kwasu. Parametr ten wyrażany jest w procentach w odniesieniu do 1 g CaO, dla którego przyjęto wartość 100 proc.

Teoretycznie ogólna alkaliczność powinna odpowiadać procentowej zawartości CaO w nawozie. W praktyce jej wartość może być:

• niższa, gdy część wapnia występuje w formie soli obojętnej, np. CaSO₄,
• wyższa, gdy w nawozie oprócz wapnia obecny jest magnez, ponieważ tlenek magnezu posiada o około 40 proc. wyższą siłę zobojętniania niż tlenek wapnia.

Ryc. 2. Wpływ rozdrobnienia ziarn surowca użytego do produkcji nawozu wapniowego i wapniowo-magnezowego na szybkość reakcji zmiany pH gleby

Fot. 1. Wygląd surowca użytego do produkcji granulowanych nawozów wapniowych Polcalc pod mikroskopem elektronowym

Skuteczność i dawkowanie nawozów Polcalc

Siła zobojętniania granulowanych nawozów wapniowych Polcalc osiąga wysokie wartości i wynosi odpowiednio:

• Polcalc III Generacji® – 54,1 proc.,
• Polcalc Magnez Plus – 53,4 proc.

Tak wysoka siła zobojętniania, w połączeniu z innowacyjną technologią produkcji oraz bardzo drobnym stopniem rozdrobnienia mączki wapiennej (Ryc. 2., Fot. 1.), którego efektem jest 100 proc. reaktywności, pozwala uznać, że efektywne dawki tych nawozów mieszczą się w zakresie 500-1000 kg∙ha⁻¹ (Tab. 1 i Tab. 2).

Czynniki wpływające na wielkość dawki nawozu

Na ostateczną wielkość dawki granulowanych nawozów Polcalc III Generacji® oraz Polcalc Magnez Plus wpływają:

• kategoria agronomiczna gleby,
• wyjściowy (początkowy) odczyn gleby,
• gatunek uprawianej rośliny.

Granulowane nawozy wapniowe i wapniowo-magnezowe Polcalc mogą być stosowane zarówno przedsiewnie, jak i pogłównie. Wybór odpowiedniego nawozu oraz dawki powinien być każdorazowo oparty na aktualnych wynikach analiz gleby, wykonywanych m.in. przez Okręgowe Stacje Chemiczno-Rolnicze.

Znaczenie magnezu w nawożeniu gleb kwaśnych

Na glebach kwaśnych o niskiej zawartości magnezu zaleca się stosowanie wapna magnezowego Polcalc Magnez Plus. Taki sposób nawożenia sprzyja poprawie kondycji roślin, zwiększeniu ich odporności oraz uzyskaniu wyższych i stabilniejszych plonów.

Tabela 1. Orientacyjne dawki wapna granulowanego Polcalc III Generacji® i bi calc+

Tabela 2. Orientacyjne dawki granulowanego wapna magnezowego Polcalc Magnez Plus

Dawki przedstawione w tabelach dotyczą wyłącznie nawozu Polcalc Magnez Plus i zostały opracowane na podstawie innowacyjnej metody systematycznego nawożenia wapnem granulowanym.

FAQ – uziarnienie surowca i jakość wapna nawozowego

Autor wpisu

Polcalc to uznana i solidna marka nawozów wapniowych. Od 2009 roku wspieramy rolników w osiąganiu lepszych plonów, oferując innowacyjne produkty i dzieląc się wiedzą opartą na doświadczeniu w terenie. Nasze rozwiązania łączą najwyższą skuteczność z nowoczesną technologią, tym samym pomagamy dbać o żyzność gleby i opłacalność upraw.

Dowiedz się więcej o autorze