Opublikowano: 2023-07-17 /
Data ostatniej aktualizacji: 2025-07-27
Gleba jest ważnym i istotnym elementem biosfery. Jej zasobność w przyswajalne formy makro- i mikropierwiastków znacząco wpływa na plonowanie roślin uprawnych. Gleby Polski cechuje kwaśny odczyn (pH) oraz niska zasobność w przyswajalne formy pierwiastków. Cechy te są efektem pochodzenia materii macierzystej, z której zostały one wytworzone.
Ponad 90% obszaru Polski stanowią gleby powstałe ze skał osadowych, głównie okruchowych, przeniesionych przez lodowce ze Skandynawii. Proces glebotwórczy doprowadził do powstania dużej liczby jednostek typologicznych gleb. Najliczniejszą grupę stanowią gleby bielicoziemne i brunatnoziemne, należące do typów gleb bielicowych i rdzawych, brunatnych kwaśnych i właściwych oraz gleb płowych (Witek 1979; Krasowicz i in. 2011).
W efekcie aż 80 proc. użytków rolnych w Polsce jest w różnym stopniu naturalnie zakwaszonych, z czego gleby bardzo kwaśne i kwaśne stanowią 42% (Filipek 1997; Mocek i Owczarzak 2010; Krasowicz i in. 2011; Filipek i Skowrońska 2013; Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2022).
Spis treści
Zakwaszenie gleby a wzrost i zdrowie roślin
W glebach kwaśnych o pH 5,0 i niższym zwiększa się mobilność glinu, który powoduje zahamowanie wzrostu korzeni oraz działa fitotoksycznie na włośniki, prowadząc do ich zamierania. To z kolei negatywnie wpływa na relatywne pobieranie makroelementów NPK oraz na transport wody i soli mineralnych z roztworu glebowego do części nadziemnych roślin.
Rośliny uprawiane na zakwaszonych glebach wykazują mniejszą odporność na suszę, wymarzanie oraz porażenie przez choroby i szkodniki. W efekcie wytwarzają znacznie niższe plony.
Rycina 1. Relatywne pobranie NPK w zależności od odczynu gleby (źródło: cyt. za Pietr i Krysztoforski 2022)Rycina 2. Wpływ pH gleby na uzyskany plon względny wybranych gatunków roślin uprawnych (źródło: Hałubowicz-Kliza 2006)
Wapnowanie jako skuteczna metoda regulacji pH gleby
Jedynym skutecznym sposobem regulacji odczynu gleby jest zabieg wapnowania (Kopiński i in. 2013; Krasowicz i in. 2011; Ochal 2012). Wapnowanie podwyższa odczyn gleby, co zwiększa przyswajalność makropierwiastków pobieranych przez rośliny oraz stymuluje aktywność biologiczną gleby.
Dodatkowo zabieg ten dostarcza roślinom wapnia w formie przyswajalnej, a w przypadku zastosowania wapna z magnezem – również magnezu. Rośliny uprawne mają zróżnicowane zapotrzebowanie na oba te pierwiastki, które pełnią szereg ważnych funkcji fizjologicznych.
Znaczenie wapnia w fizjologii roślin
Wapń pełni w roślinach zarówno rolę strukturalną, jak i regulacyjną. Jest składnikiem błon i ścian komórkowych, a także pełni funkcję wtórnego przekaźnika informacji – uczestniczy w mechanizmach przekazywania sygnałów ze środowiska, współdziałając z białkami, m.in. kalmoduliną.
Pektynian wapnia tworzący blaszkę środkową odgrywa kluczową rolę w stabilizacji komórek. Zapewnia jędrność tkankom, zwiększa wytrzymałość ścian komórkowych oraz utrzymuje integralność i spójność struktur, co pośrednio zwiększa odporność roślin na patogeny i infekcje.
Wapń ogranicza skutki stresu, m.in. poprzez neutralizację reaktywnych form tlenu powstających w komórkach pod wpływem niekorzystnych czynników. Kationy Ca²⁺ wraz z K⁺ regulują gospodarkę wodną rośliny, kontrolując transpirację. Rośliny dobrze odżywione wapniem dłużej pozostają zielone i aktywne fotosyntetycznie, co przekłada się na wzrost plonów (Wójcik 1998).
Rola magnezu w procesach życiowych roślin
Magnez reguluje intensywność fotosyntezy, ponieważ warunkuje zawartość chlorofilu w liściach i jest jego głównym składnikiem. Pierwiastek ten wpływa również na przemiany energetyczne w roślinie, syntezę węglowodanów, tłuszczów i białek oraz transport asymilatów. Ogranicza także zawartość azotanów w tkankach roślinnych.
Dodatkowo wykazano, że magnez pobudza rozwój systemu korzeniowego i wspiera pobieranie składników pokarmowych z gleby (Kopcewicz i Lewak 2008). Z tego względu należy pamiętać o zapewnieniu roślinom odpowiednich ilości tego pierwiastka w nawożeniu – najlepiej w połączeniu z wapniem.
Planując prawidłowe nawożenie roślin uprawnych, należy zadbać o dostarczenie im optymalnych ilości wapnia i magnezu. Jednym z najlepszych rozwiązań są nawozy wapniowo-magnezowe, takie jak Polcalc Magnez Plus.
Wapń i magnez w tych nawozach występują w formie przyswajalnej dla roślin i korzystnie wpływają na przebieg procesów fizjologicznych, co przekłada się na wzrost plonów. Ich stosowanie jest szczególnie zalecane na glebach kwaśnych, w których straty magnezu spowodowane wymywaniem są wysokie, a dostępność tego pierwiastka dodatkowo ogranicza obecność jonów glinu.
Dlatego intensywne nawożenie gleb kwaśnych samym magnezem, bez równoczesnego podniesienia pH, nie przynosi pełnych efektów.
Tabela 1. Średnie pobranie składników pokarmowych z plonem głównym wybranych gatunków roślin uprawnych wraz z odpowiednią ilością plonu pobocznego (źródło: Kocoń 2012)
Gdzie znaleźć więcej informacji o nawozach Polcalc?
Szczegółowe informacje na temat nawozów wapniowych i wapniowo-magnezowych Polcalc oraz ich korzystnego wpływu na plonowanie roślin i właściwości gleby można znaleźć w artykułach zamieszczonych na stronie internetowej i blogu polcalc.pl.
FAQ – wapń, magnez i odczyn gleby
Dlaczego większość gleb w Polsce jest kwaśna?
Ponad 80 proc. użytków rolnych w Polsce ma kwaśny odczyn. Wynika to z pochodzenia gleb ze skał osadowych przyniesionych przez lodowiec oraz procesów glebotwórczych i wymywania składników zasadowych.
Jak kwaśny odczyn gleby wpływa na rośliny?
Niskie pH (poniżej 5,0) zwiększa toksyczność glinu, hamuje rozwój korzeni i zmniejsza pobieranie NPK. Rośliny na takich glebach są bardziej narażone na choroby, suszę i dają niższe plony.
Jak podnieść pH gleby?
Jedynym skutecznym sposobem jest wapnowanie. Zabieg ten podnosi odczyn, poprawia strukturę gleby i zwiększa przyswajalność składników pokarmowych.
Jakie znaczenie ma wapń dla roślin?
Wapń stabilizuje ściany komórkowe, reguluje transpirację i chroni przed stresem oksydacyjnym. Utrzymuje integralność tkanek i wspiera odporność na patogeny.
Dlaczego magnez jest ważny w nawożeniu?
Magnez to centralny składnik chlorofilu, decyduje o intensywności fotosyntezy, wpływa na przemiany energetyczne i rozwój systemu korzeniowego. Bez niego roślina nie przyswaja składników w pełni.
Czy nawożenie magnezem ma sens na kwaśnych glebach?
Nie w pełni. Na glebach kwaśnych dostępność magnezu jest ograniczona przez glin. Aby nawóz magnezowy był skuteczny, najpierw trzeba podnieść pH poprzez wapnowanie.
Jaki nawóz wapniowo-magnezowy warto stosować?
Polecany jest nawóz Polcalc Magnez Plus, zawierający wapń i magnez w formie przyswajalnej. Szczególnie skuteczny na glebach kwaśnych, gdzie występują straty magnezu i potrzeba poprawy pH.
Autor wpisu
Polcalc to uznana i solidna marka nawozów wapniowych. Od 2009 roku wspieramy rolników w osiąganiu lepszych plonów, oferując innowacyjne produkty i dzieląc się wiedzą opartą na doświadczeniu w terenie. Nasze rozwiązania łączą najwyższą skuteczność z nowoczesną technologią, tym samym pomagamy dbać o żyzność gleby i opłacalność upraw.
