08-04-2020

Artykuły

Pobierz PDF Wapnowanie roślin jagodowych


Rolnictwo odgrywa znaczącą rolę w gospodarce narodowej Polski ponieważ pracuje w nim 2327300 osób, a gospodarstwa rolne i sadownicze zajmują 46,46% obszaru kraju. Ogólna powierzchnia użytków rolnych w Polsce wynosi 14490077 ha, w tym uprawy jagodowe zajmują 147007 ha.  Do grupy roślin jagodowych zalicza się: truskawkę (Fragaria × ananasa Duchesne), malinę (Rubus idaeus L.), porzeczki (Ribes L.), agrest (Ribes uvacrispa L.), aronię (Aronia arbutifoliaL.), bażynę czarną (Empetrum nigrum L.), borówkę (Vaccinium L.) między innymi borówkę amerykańską (Vaccinium corymbosum L.), chruścinę jagodną (Arbutus unedo L.), jagodę kamczacką (Lonicera caerulea L.), poziomkę (Fragaria L.), winorośl (Vitis L.), żurawinę (Oxycoccus Hill.). Są to głównie krzewy owocowe, wyjątkiem są truskawka i poziomka (Pieniążek 1988). Rośliny jagodowe do prawidłowego wzrostu i wysokiego plonowania wymagają gleb żyznych i lekko kwaśnych tj. o pHKCl 5,5-6,5. Wyjątkiem w tym względzie są borówka i żurawina, które powinny być uprawiane na glebach o pHKCl 3,5-4,0 (Ryc. 1). Prawidłowy odczyn gleby jest istotnym parametrem warunkującym opłacalność plantacji roślin jagodowych. Ponad 63% upraw roślin jagodowych jest zlokalizowanych w czterech województwach tj. lubelskim (46407 ha), mazowieckim (29275 ha), łódzkim (9602 ha) i świętokrzyskim (7512 ha) (Rocznik Statystyczny Rolnictwo 2018). W podanych województwach udział gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych wynosi od 36 do 55%. Najwięcej gleb kwaśnych występuje w województwie łódzkim – 55%, a najmniej w świętokrzyskim – 36% (Ryc. 2).

Ryc. 1 Optymalny odczyn gleby dla wzrostu roślin jagodowych

Ryc. 1 Optymalny odczyn gleby dla wzrostu roślin jagodowych

Ryc. 2 Procentowy udział gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych w Polsce

Ryc. 2 Procentowy udział gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych w Polsce

Postępujące zakwaszenie polskich gleb jest procesem naturalnym związanym z położeniem geograficznym. Naturalne i związane z działalnością człowieka procesy powodują corocznie straty wapnia w glebie na poziomie co najmniej 140 kg CaO·ha-1, a w warunkach intensywnej uprawy i nawożenia, zwłaszcza azotowego, oraz w rejonach silnie zanieczyszczonych nawet powyżej 250 kg CaO·ha-1.  Na neutralizację zakwaszającego działania 1 kg N potrzeba co najmniej 1,0 – 1,5 kg CaO. Z dostępnych danych statystycznych wynika, że średnio na 1 kg azotu w Polsce stosuje się 0,67 kg wapna dlatego wzrasta zakwaszenie gleb zwłaszcza intensywnie użytkowanych między innymi w uprawach roślin jagodowych (Rocznik Statystyczny Rolnictwo 2018). W glebach kwaśnych o pH 5,0 i niższym zwiększa się mobilność glinu, który powoduje zahamowanie wzrostu korzeni oraz działa fitotoksycznie na włośniki powodując ich zamieranie (Ryc. 3).

Ryc.3 Wpływ jonów glinu na rozwój systemu korzeniowego roślin (Delhizei Ryan 1995)

Ryc.3 Wpływ jonów glinu na rozwój systemu korzeniowego roślin (Delhizei Ryan 1995)

Dlatego transport wody i soli mineralnych z roztworu glebowego do części nadziemnych roślin jagodowych jest ograniczony co ostatecznie powoduje zmniejszenie plonu jagód. Ponadto korzenie są bardziej podatne na zakażenie, szczególnie patogenami. Duża koncentracja glinu w roztworze glebowym hamuje pobieranie oraz transport wapnia i magnezu. Wapń jako składnik ścian komórkowych pełni ważną funkcję w stabilizacji komórek zapewniając jędrność tkanką. Uszkodzenia ścian komórkowych spowodowane jego niedoborem są  efektem działania pektynazy, która przenikając przez błony komórkowe wchodzi w reakcję z pektyną i niszczy blaszkę środkową oddzielającą poszczególne komórki. W wyniku tego procesu dochodzi do samorozkładu tkanek. Rozpad tkanek w procesie maceracji powoduje psucie się jagód  (Wójcik 1998). Poszczególne gatunki roślin jagodowych różną się wymaganiami dotyczącymi odczynu gleby (Ryc. 1). Dlatego przed założeniem plantacji  roślin jagodowych należy wykonać analizę chemiczną gleby w akredytowanym laboratorium analitycznym. Uzyskane wyniki pozwolą na dobór dawek nawozów mineralnych i wapna optymalnych dla uprawianego gatunku roślin jagodowych. Szczególnie ważne jest prawidłowe wykonanie wapnowania gleby przed założeniem plantacji. Stosuje się wówczas wapno pyliste Polcalc AgroLuz Calcium w dawce zgodnej z zaleceniami wydanymi przez akredytowane laboratoria np. Okręgowe Stacje Chemiczno-Rolnicze (OSCHR).

Tab. 1 Maksymalne dawki nawozów wapniowych stosowane jednorazowo na plantacji roślin jagodowych (Sadowski i inni, 1990)

Tab. 1 Maksymalne dawki nawozów wapniowych stosowane jednorazowo na plantacji roślin jagodowych (Sadowski i inni, 1990)

Zastosowane w okresie jesiennym wapno powinno zostać dokładnie wymieszane z warstwą orną gleby. Zabieg ten jest szczególnie ważny ponieważ w kolejnych latach po założeniu wieloletniej plantacji roślin jagodowych  nie wykonuje się orki, która na glebach ornych przywraca na powierzchnię gleby składniki pokarmowe wmyte do niższych warstw przez wodę.  Dlatego zastosowana dawka wapna Polcalc AgroLuz Calcium powinna podnieść odczyn gleby do górnego optymalnego poziomu dla danego gatunku rośliny jagodowej. W przypadku większości roślin należących do tej grupy jest to odczyn lekko kwaśny, a nawet obojętny. Wyjątkiem są borówka i żurawina, które wymagają gleb kwaśnych o pHKCl 3,5-4,0 (Ryc.1). W kolejnych latach uprawy roślin jagodowych w przypadku nadmiernego zakwaszenia gleby stosujemy nawożenie pogłówne w pasie herbicydowym. Wówczas po zbiorach owoców należy zastosować pogłównie węglanowe wapno granulowane Polcalc III Generacji lub w przypadku stwierdzenia niskiej zawartości magnezu w glebie granulowane węglanowe wapno magnezowe SuperMag. Natomiast na glebach o słabej aktywności biologicznej, w których rozkład resztek roślinnych zachodzi bardzo wolno wskazane jest zastosowanie węglanowego wapna granulowanego bi calc+, które zawiera 93-98% CaCO3 oraz pożyteczne bakterie z rodzaju Bacillus sp. w koncentracji 200×106 JTK w każdym gramie nawozu.  Bakterie zawarte w bi calc+ przyspieszają procesy rozkładu substancji organicznej na prostsze związki dostępne dla roślin oraz wzmacniają odporność roślin na choroby powodowane przez grzyby i bakterie. Dzięki wapnowaniu nawozem bi calc+ intensywniej przebiega proces pobierania azotu z powietrza przez  mikroorganizmy. Dodanie do wapna  bi calc+ nowej generacji substancji humusowych jako pożywki dla bakterii z rodzaju Bacillus sp. utrzymuje ich właściwy poziom namnażania.  Bi calc+ stymuluje rozwój korzeni u roślin uprawnych co przyczynia się do lepszego pobrania składników odżywczych i w końcowym efekcie wzrostu ich  plonowania. Granulowane wapno węglanowe bi calc+ jest całkowicie bezpiecznym nawozem zarówno dla zwierząt, roślin  jak i organizmów glebowych. Wielkości zastosowanych dawek granulowanych nawozów wapniowych produkowanych przez Polcalc Sp. zo.o. zależą między innymi od: rodzaju gleby, ilości opadów atmosferycznych, ilości dostarczonej wody w nawadnianiu kropelkowym, odczynu gleby w uprawie rośliny jagodowej, zastosowanych dawek nawozów azotowych i zebranego plonu owoców. Orientacyjne roczne dawki węglanowego wapna granulowanego Polcalc III Generacji i bi calc oraz granulowanego węglanowego wapna magnezowego SuperMag   powinny wynosić około 600-1000 kg·ha-1. Nawozy te można stosować od wiosny do późnej jesieni. Nie należy ich stosować bezpośrednio przed i po aplikacji nawozów mineralnych zawierających fosfor oraz azot w formie amonowej czy amidowej, a także nawozów naturalnych: obornika, gnojówki, gnojowicy. Zalecana przerwa między tymi zabiegami wynosi co najmniej 3-4 tygodnie.

Wapnowanie powoduje: podwyższenie odczynu gleby co przyczynia się do wzrostu przyswajalności makropierwiastków pobieranych przez rośliny, wzrost aktywności biologicznej gleby oraz stymuluje rozwój korzeni u roślin uprawnych co powoduje wzrostu ich  plonowania. Wykazano jednak, że zabieg ten ogranicza przyswajalność niektórych mikropierwiastków  (Ryc. 4, Ryc. 5).

Ryc. 4 Wpływ odczynu gleby na efektywność pobierania makroskładników przez rośliny (Hałubowicz-Kliza 2006)

Ryc. 4 Wpływ odczynu gleby na efektywność pobierania makroskładników przez rośliny (Hałubowicz-Kliza 2006)

Ryc. 5 Wpływ pH gleby na przyswajalność pierwiastków dla roślin (Kopcewicz i in. 2007)

Ryc. 5 Wpływ pH gleby na przyswajalność pierwiastków dla roślin (Kopcewicz i in. 2007)

Granulowane nawozy wapienne dostarczane przez Polcalc Sp. zo.o. są produkowane z rozdrobnionej maczki wapiennej Polcalc III Generacji i bi calc+ lub magnezowej SuperMag, przy czym 50 % cząstek ma średnicę mniejszą niż 0,02 mm. Stopień rozdrobnienia mączki wpływa na aktywność chemiczną i szybkość rozpuszczenia w środowisku glebowym. Im więcej frakcji pylistej zawiera nawóz tym bardziej zwiększa się jego powierzchnia reakcji z roztworami glebowymi. Następnie mączki poddane są procesowi granulacji, a uzyskane granule nawozów Polcalc III Generacj, bi calc+ i  SuperMag  mają wielkości 2–8 mm.

Na nawozy produkowane przez Polcalc Sp. zo.o. rolnicy mogą uzyskać dopłaty z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach programu pt: „Ogólnopolski program regeneracji środowiskowej gleb poprzez ich wapnowanie”.

Informacje o dystrybutorach granulowanych  nawozów wapniowych: Polcalc III Generacji, bi calc+ oraz  SuperMag  produkowanych przez Polcalc Sp. z o.o .mogą Państwo uzyskać telefonicznie – 880-880-801

Pozostałe artykuły: