Opublikowano: 2023-10-26 /
Data ostatniej aktualizacji: 2025-07-16
Wapń jest jednym z najważniejszych makropierwiastków nawozowych, który wpływa na poprawę warunków glebowych tj. strukturę gleby, zawartość materii organicznej czy odczyn. Jest on również niezbędny dla wzrostu i rozwoju roślin uprawnych. Pierwiastek ten warunkuje prawidłowy przebieg procesów fizjologicznych zachodzących w roślinie, które pobierają od 20 do nawet 200 kg Ca z jednego hektara uprawy (Tab. 1.).
Tabela 1. Średnie pobranie składników pokarmowych z plonem głównym wybranych gatunków roślin uprawnych wraz z odpowiednią ilością plonu pobocznego (Kocoń 2012).
Spis treści
Zakwaszenie gleb w Polsce a konieczność wapnowania
Cykliczne stosowanie wapnia w nawożeniu polskich upraw jest szczególnie ważne ponieważ gleby, na których prowadzimy produkcję roślinną wytworzyły się z glin i piasków zwałowych silnie rozmytych i przesortowanych przez wody lodowcowe w okresie plejstoceńskim. Są one w różnym stopniu zakwaszone (Tab. 2.) i ubogie w składniki odżywcze potrzebne roślinom (Krasowicz i in. 2011; Mocek i Owczarzak 2010).
Tabela 2. Struktura odczynu gleb według województw w latach 2018 – 2021 (Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2022)
Charakterystyka gleb w Polsce
W Polsce dominują gleby brunatne i płowe oraz bielice (Ryc. 1, Ryc. 2). Są to gleby z reguły zakwaszone o średniej i słabej żyzności zaliczane w większości do IV – VI klasy bonitacyjnej (Ryc. 3.).
Konieczność regulowania odczynu gleby
Żeby prawidłowo na nich gospodarować należy w pierwszej kolejności zadbać o ich prawidłowy odczyn poprzez wykonanie zabiegu wapnowania. Jest on podstawowym zabiegiem uprawowym, który należy wykonywać nawet co 2 lata, tak żeby utrzymać odczyn gleby na optymalnym poziomie tj. pH 6,0 (Pietr i Krysztoforski 2022).
Rycina 1. Powierzchniowa struktura gleb Polski (zpe.gov.pl)Rycina 2. Rozmieszczenie gleb w Polsce (zpe.gov.pl)Rycina 3. Ocena stanów zasobów naturalnych w Polsce – gleby (storymaps.arcgis.com)
Korzyści z regulacji pH gleby
Podniesienie odczynu gleby do pH 6,0 powoduje 40 proc. wzrost efektywności nawożenia NPK w porównaniu do poziomu wykorzystania tych makropierwiastków przy pH 5,0 (Ryc. 4.).
Wzrost plonów i aktywność mikroorganizmów
Uregulowanie odczynu gleby do lekko kwaśnego (minimum pH 6,0) jak wykazali Deja i Remarczyk (2018) powoduje przyrost plonów: pszenicy i jęczmienia o 15-30 proc., żyta i owsa o 10-15 proc., rzepaku o 15-30 proc., a kukurydzy o 33-70 proc. Uregulowanie odczynu gleby poprzez jej wapnowanie wpływa korzystnie na zwiększenie liczby pożytecznych bakterii glebowych. W glebach o lekko kwaśnym odczynie (pH 6,0-6,5) znacząco zwiększa się zawartość bakterii z rodzaju Azotobacter i Clostridium pasteurianum asymilujących wolny azot z powietrza (Krysztoforski 2019). Mogą one dostarczyć roślinom nawet do 30 kg N·ha-1, który przyczyni się do wzrostu ich plonów.
Rycina 4. Relatywne pobranie NPK w zależności od odczynu gleby (za Pietr i Krysztoforski 2022)
Wpływ wapnowania na system korzeniowy i dostępność wody
Wapnowanie gleb, małymi dawkami nawozowymi, powoduje stabilizację mikrobiologii gleby (Pietr i Krysztoforski 2022) oraz zmniejsza koncentrację jonów glinu, których wysoka zawartość w roztworze glebowym powoduje deformację stożków wzrostu i obumieranie włośników (Ryc. 5.). Dlatego zabieg ten wpływa korzystnie na rozwój systemu korzeniowego rośliny co jest szczególnie istotne w latach o znacznym deficycie wody opadowej dostępnej dla roślin (www.duka, Delhizei Ryan 1995).
Rycina 5. Wpływ odczynu gleby na zawartość jonów glinu (Al3+) w roztworze glebowym oraz ich toksyczne oddziaływanie na system korzeniowy siewki zbóż (www.duka, Delhizei Ryan 1995)
Związek próchnicy z pojemnością wodną gleby
Wapnowanie gleby wpływa również na zwiększenie w niej zawartości próchnicy glebowej, która gromadzi zapas wody dla roślin na okres deficytu opadów. Wykazano, że wzrost zawartości próchnicy w glebie o 1 proc. zwiększa pojemność wodną gleby w poziomie akumulacyjnym o 80 m3 dla 1 ha pola (Pietr i Krysztoforski 2022). Jest to szczególnie istotne w przypadku polskich upraw, w których w strukturze zasiewów dominują zboża uprawiane na powierzchni 5,9 mln ha. Wśród zbóż największy areał zajmuje pszenica ozima – 2.283.491,66 ha (stat.gov.pl). Jest ona bardzo wymagającą roślinom uprawną. Pszenica powinna być uprawiana na glebach dobrych tj. średnich o pH 6,0 i ciężkich o pH 7,1. Odpowiedni odczyn gleby umożliwia pszenicy zbudowanie mocnego systemu korzeniowego, który zapewni jej większą zimotrwałość jak również większą odporność na suszę i choroby. Dobrze rozwinięty system korzeniowy to dobre zaopatrzenie pszenicy ozimej w N; P; K; Mg i inne pierwiastki niezbędne.
Termin i forma stosowania nawozów wapniowych
Nawozy wapniowe (głównie formy sypkie) powinny być zastosowane przed siewem rośliny przedplonowej mało wrażliwej na świeże zastosowanie wapna, które powinno zostać dokładnie wymieszane z warstwą orną gleby. W przypadku uprawy pszenicy ozimej bardzo dobre efekty uzyskujemy również poprzez pogłówne zastosowanie granulowanego wapna węglanowego np. Polcalc III Generacji® w dawce od 500 kg∙ha-1 do 1000 kg∙ha-1. Nawóz ten możemy stosować od momentu jesiennych wschodów pszenicy aż do początku listopada.
Możliwość wapnowania zimowego i wczesnowiosennego
Możliwe jest również zimowe zastosowanie wapna granulowanego Polcalc III Generacji®. Wyjątkowo wapnowanie można wykonać na przedwiośniu (bardzo niskie pH powodujące zahamowanie wzrostu, słabe ukorzenienie się i krzewienie), jednak nie później niż 3 tygodnie przed terminem wysiewu nawozów azotowych i ruszeniem wegetacji, kiedy gleba ulega bardzo powolnemu procesowi odmarzania. W godzinach porannych jest ona na tyle zmarznięta, że bez szkody dla jej struktury można wjechać w pole rozsiewaczem i wysiać 500 kg∙ha-1 do 1000 kg∙ha-1 Polcalcu III Generacji®. W trakcie dnia wierzchnia warstwa rozmarza, a nawóz powoli wchodzi w reakcję z wodą, rozpoczynając proces powierzchniowego odkwaszania gleby (Ryc. 6.). Stosując wapno wiosną musimy się jednak liczyć z pewnymi stratami azotu z zastosowanych nawozów mineralnych.
Rycina 6. Terminy pogłównego stosowania nawozów wapniowych produkowanych przez Polcalc Nawozy Wapniowe Sp. z o.o.
Szczegółowych informacji dotyczących naszych produktów nawozowych oraz ich korzystnego wpływu na właściwości gleby uzyskają Państwo telefonując na infolinię: 880-880-801. Zachęcamy Państwa również do kontaktu z naszymi przedstawicielami handlowymi oraz dystrybutorami naszych nawozów, których aktualny wykaz znajdą Państwo na naszej stronie internetowej (polcalc.pl).
Najczęstsze pytania (FAQ)
Dlaczego pszenica ozima wymaga odpowiedniego pH gleby?
Pszenica najlepiej rozwija się na glebach o odczynie zbliżonym do obojętnego – pH 6,0 dla gleb średnich i pH 7,1 dla cięższych. Kwaśna gleba ogranicza rozwój systemu korzeniowego, osłabia krzewienie i zimotrwałość, a także zmniejsza dostępność składników pokarmowych.
Kiedy najlepiej wykonać wapnowanie przed uprawą pszenicy?
Wapnowanie najlepiej przeprowadzić przed siewem rośliny przedplonowej, by wapno miało czas na działanie. Możliwe jest też pogłówne wapnowanie jesienią, od momentu wschodów pszenicy do listopada, oraz w wyjątkowych przypadkach na przedwiośniu, minimum 3 tygodnie przed ruszeniem wegetacji.
Jakie wapno najlepiej sprawdza się pod pszenicę ozimą?
W uprawie pszenicy świetnie sprawdzają się granulowane wapna węglanowe, np. Polcalc III Generacji®. Można je stosować pogłównie – w dawkach od 500 do 1000 kg/ha – nawet na wschodzącą pszenicę, bez ryzyka uszkodzenia roślin.
Czy wapnowanie wpływa na plonowanie pszenicy?
Tak, uregulowanie odczynu gleby może zwiększyć plon pszenicy o 15–30 proc. Wapnowanie poprawia pobieranie NPK, wspiera rozwój korzeni i poprawia zimotrwałość oraz odporność na suszę i choroby.
Autor wpisu
Polcalc to uznana i solidna marka nawozów wapniowych. Od 2009 roku wspieramy rolników w osiąganiu lepszych plonów, oferując innowacyjne produkty i dzieląc się wiedzą opartą na doświadczeniu w terenie. Nasze rozwiązania łączą najwyższą skuteczność z nowoczesną technologią, tym samym pomagamy dbać o żyzność gleby i opłacalność upraw.
