Dlaczego odczyn gleby to fundament plonowania zbóż i rzepaku?

Jak powszechnie wiadomo w praktyce rolniczej, żaden – nawet najlepszy – program nawożenia NPK nie przyniesie oczekiwanych rezultatów, jeśli zignorujemy podstawowy parametr gleby, jakim jest jej odczyn. Zakwaszenie gleb w Polsce jest zjawiskiem ciągłym, wynikającym zarówno z warunków klimatyczno-glebowych (duży udział gleb lekkich), jak i intensywnego nawożenia nawozami azotowymi. Dla upraw ozimych, które przed wejściem w stan zimowego spoczynku muszą wykształcić silny system korzeniowy oraz odpowiedni pokrój, optymalne pH stanowiska stanowi krytyczny warunek sukcesu produkcyjnego.

Oziminy wymagają uregulowanego pH gleby

Oziminy wykazują odmienną wrażliwość na zakwaszenie gleby. Wśród upraw ozimych podział pod względem tolerancji na niskie pH jest bardzo wyraźny:

• Rzepak ozimy – jest wyjątkowo wrażliwy na zakwaszenie. Na glebach średnich i ciężkich optymalny odczyn wynosi 6,5–7,0, natomiast na glebach lżejszych dopuszcza się wartość w granicach 6,0–6,5. Odczyn poniżej 6,0 prowadzi do spadku plonowania oraz zwiększa ryzyko zarażenia kiłą kapusty.
• Jęczmień ozimy – wśród zbóż ozimych jest gatunkiem najbardziej wrażliwym na zakwaszenie gleby. Wymaga gleb zwięzłych i uregulowanych – na glebach o pH poniżej 6,0 jego system korzeniowy ulega uszkodzeniu, co dramatycznie obniża zimotrwałość i zdolność krzewienia.
• Pszenica ozima – wykazuje nieco większą tolerancję niż rzepak i jęczmień, jednak pełnię swojego potencjału plonotwórczego osiąga na glebach o optymalnym odczynie: 6,0–6,8 w zależności od zwięzłości gleby.

Dlaczego odczyn gleby jest kluczowy dla rozwoju ozimin?

Uregulowany odczyn gleby wpływa na kompleks procesów chemicznych, biologicznych i fizycznych zachodzących w środowisku korzeniowym.

1. Dostępność i przyswajalność składników pokarmowych – pH bezpośrednio decyduje o rozpuszczalności i formach chemicznych pierwiastków w roztworze glebowym: 
   • Fosfor – w glebach kwaśnych (pH poniżej 5,5) ulega uwstecznianiu w wyniku wiązania przez jony glinu i żelaza, tworząc nierozpuszczalne fosforany. Z kolei przy pH powyżej 7,0 wiąże się z wapniem.
   • Azot i potas – wykorzystanie azotu i potasu z nawozów przy pH poniżej 5,0 spada nawet o ponad 50% w porównaniu do stanowisk o odczynie optymalnym.
   • Mikroelementy – większość mikroelementów (żelazo, mangan, cynk, miedź) jest lepiej dostępna w środowisku lekko kwaśnym. Wyjątkiem jest molibden, którego dostępność drastycznie spada na glebach kwaśnych, co u rzepaku blokuje syntezę reduktazy azotanowej i prowadzi do zakłóceń w gospodarce azotem. 
2. Toksyczność glinu i rozbudowa systemu korzeniowego – w glebach o pH poniżej  5,0 do roztworu glebowego uwalniane są toksyczne jony glinu. Powodują one uszkodzenie stożków wzrostu korzeni, ich usztywnienie, brunatnienie i skrócenie. Zredukowany system korzeniowy ozimin nie jest w stanie pobrać odpowiedniej ilości wody i składników pokarmowych z głębszych warstw profilu glebowego, co drastycznie obniża ich mrozoodporność i odporność na suszę wiosenną.
3. Aktywność biologiczna gleby i struktura gruzełkowata – optymalne pH wspiera rozwój pożytecznych mikroorganizmów glebowych (w tym bakterii nitryfikacyjnych). Odczyn zbliżony do obojętnego sprzyja również powstawaniu trwałej struktury gruzełkowatej, co poprawia stosunki wodno-powietrzne w glebie, zapobiegając zastoiskom wodnym w okresie jesienno-zimowym.

Wapnowanie – najważniejszy zabieg agrotechniczny

Regulacja odczynu poprzez wapnowanie powinna być traktowana jako pierwszy i najważniejszy zabieg agrotechniczny przy planowaniu uprawy ozimin. Wapnowanie należy wykonywać pod przedplon lub we wczesnych etapach zespołu upraw pożniwnych, stosując nawozy wapniowe o odpowiedniej jakości, dostosowane do potrzeb danego stanowiska.

Jakie wapno granulowane wybrać?

Wapno granulowane dostosuj do potrzeb stanowiska:

• Polcalc III Generacji – sprawdzi się tam, gdzie zależy nam na szybkiej regulacji odczynu,
• Polcalc Magnez PLUS – sprawdzi się na stanowiskach, które wymagają uzupełnienia magnezu,
• Polcalc Bakterie PLUS – to wapno wzbogacone o bakterie Bacillus, sprawdzi się tam, gdzie zależy nam na przyspieszeniu rozkładu resztek pożniwnych,
• Polcalc Magic S – to nawóz makroskładnikowy, który zawiera wapń, magnez i siarkę, sprawdzi się tam, gdzie gleba wymaga uzupełnienia tych składników i pod rośliny siarkolubne. 

Bibliografia:

Oprządek K., Grabiński J. (2017). Wymagania glebowe i nawozowe głównych gatunków zbóż w Polsce. Studia i Raporty IUNG-PIB.

Jadczyszyn T., Kowalczyk J., Łatwińska U. (2010). Zalecenia nawozowe dla upraw rolniczych. Instrukcja upowszechnieniowa IUNG-PIB, Puławy.

Hołubowicz-Kliza G. (2011). Wapnowanie gleb w Polsce. Wydawnictwo IUNG-PIB, Puławy.
Metodyki integrowanej ochrony i produkcji roślin dla rzepaku ozimego oraz zbóż ozimych (IOR-PIB, Poznań 2018–2023)

Autor wpisu

Polcalc to uznana i solidna marka nawozów wapniowych. Od 2009 roku wspieramy rolników w osiąganiu lepszych plonów, oferując innowacyjne produkty i dzieląc się wiedzą opartą na doświadczeniu w terenie. Nasze rozwiązania łączą najwyższą skuteczność z nowoczesną technologią, tym samym pomagamy dbać o żyzność gleby i opłacalność upraw.

Dowiedz się więcej o autorze